Ebru Nalan SÜLÜN
Zamanlı ama zamansız…
Handan Dayı’ın “Zamansız-Timeless” fotoğraf serisinde izleyen, fotoğraf sanatının hem teknik hem düşünsel derinliklerinde geziniyor.
Sanatçı, seri fotoğraf ve çoklu fotoğraflarla yaptığı deneysel çalışmaların ardından kullandığı slit-scan tekniği ile fotoğrafın tekli çekiminin sağladığı zaman algısından çıkarak akan zaman içerisindeki anı yakalıyor. Zaman, süreç ve hareket ilişkisinin farklı konfigürasyonlarla sunulduğu fotoğraflar aynı anda kullanılan tekniğin olanaklarını da tartışmaya açıyor. Zaman, her anında değişen bir kavramdır ve zamanı bu değişen durumu nedeniyle anlamlandırmak yıllar içerisinde de zor bir durum olarak görülmüştür. Çünkü anı yakalamak, hayatın gerçekliğine bir adım daha yaklaşmak demektir.
Bu noktada Dayı’nın fotoğraflarında kullandığı teknik, izleyenleri teknik ve içerik sorgusuna yönlendiriyor. Fotoğraf karelerindeki teknik olanaklar ile temasal tavrın bir bütünlük içerisinde sunulmasıyla sağlanan bu eşzamanlılık felsefe ile temellendirilerek anlam kazanıyor. Sanatçı, zaman kavramını inceleyerek fotoğraflar üzerinde zamanın değişken yönünü izleyenlere sunarken görsel teknolojinin gelişimi ile zaman algımızın da değiştiğini tespit ediyor.
Felsefe tarihinde farklı filozofların aktardığı zaman anlayışlarını kavramaktaki zorluk fotoğrafın geniş anlatım olanakları sayesinde somut veriler kazanarak kavranabilir olmuştur. Bu durum, fotoğrafın zaman ile kurduğu ilişkide bize farklı zamanları düşünebilme imkanını sağlamıştır.“Timeless” serisi; seri fotoğrafın yaşadığımız çağı ve “değer”ini anlamada önemli bir kaynak olabileceğini ve zamanı diğer fotoğraf tekniklerinden daha iyi aktarabileceğini kanıtlamaktadır.
Handan Dayı’nın fotoğraflarında odakta yer alan, zamanın gürültüsü içerisinde tek karede tek anını gördüğümüz birey, sessiz bir gürültü içerisindedir. Fotoğraflarda soyutlaşmış bir nesneye dönüşen “figür”, fütürist bir hayatın içerisinde sadece bir noktadır. Bu hızlı mekanlarda yaşayan hızlı insanlar kullanılan teknik sayesinde bize aslında bu hızın boşluğunu da sunmuş olurlar. Bu sunum ise izleyene daha çok sürreal mekanlar, figürler, gölgeleri hatırlatır. Chirico’nun hayalet gölgeleri burada gerçek olur. Bu kez gerçek hayatın, bu hayatla iç içe olan hızlı bedenlerin sessiz gölgeleri ile karşı karşıyayız. Bu noktada fotoğraflarda kullanılan tekniğin de el verdiği boyutta oluşan biçimsel değerler içerisinde önemli bir anlam oluşturan “gölgeler”, dingin ve sessiz fotoğraf mekanının hem temasal hem biçimsel ana eksenine yerleşmekte. Tema değeri olarak, zaman kavramını referanslayan gölge detayları biçimsel olarak renklerle kendini anlamlandıran ve soyutlaşan zemine hareket, anlam kazandırmaktadırlar.
Bu noktada birey ve kentin hız ile olan bağı ele alınırsa; fotoğraflarda çok hızlı hareket eden formların soyutlaştığını, daha yavaş olan formların ise seçilebilir olduğunu görebiliriz.
O halde, birey bu birleştirilmiş zaman-uzay mekanında çoğalmış, hızlı zaman ile maddeleşmiş ve adeta şablon olmuştur. Tıpkı hayatın kendisi gibi…
